KÜLTÜR | SANAT | ŞEHİR
Tematik Dergi
2020/4 Müzik
Sunuş
Ömer Arısoy
Bir şehre ruh ve değer katan, onu farklı kılan özellikler şehir tahayyülümüzü ne kadar belirliyorsa, o şehrin kimliği o kadar zengindir. Zeytinburnu’nun sürekli zenginleşen kimliğinin temelinde, coğrafyanın ve tarihin armağan ettiği doğal ve kültürel miras var.
Hem Dergi, Hem Müzik Albümü
Murat D. Çekin
Zdergisi Müzik temalı sayısıyla huzurlarınızda. Müzik gibi çok boyutlu bir konuyu hacmi sınırlı bir yayında hakkıyla ele almak kolay değil. İçeriği faydalı, şekli güzel bir başvuru kaynağı olsun diye özen gösterdiğimiz bu sayı da uzun ve yoğun bir mesainin ürünü.
Yenikapı Mevlevihanesi
Introtema
Yenikapı Mevlevihanesi, Galata, Bahariye, Üsküdar ve Kasımpaşa ile birlikte İstanbul’da faaliyet gösteren beş mevlevihaneden biriydi. ‘Yenikapı Mevlevihanesi’nin Aksaray Yenikapı’da olduğu zannedilebilir. Oysa Topkapı’da İstanbul surları dışında Merkez Efendi’ye komşu bir mıntıkadadır.
Algoritmalarla Dolu Elbphilharmonie: Matematik, Geometri ve Müzik
Introtema
Algoritmalarla dolu Elbphilharmonie: matematik, geometri ve müzik Almanya’nın Hamburg şehrinde, 2017 yılında açılışı yapılan Elbphilharmonie ya da kısaca Elphi, şehrin sembolleri arasına hemen giriverecek bir konser salonu.
Tanburi Cemil Beyi Keşfet
Introtema
Tanburi Cemil Bey (1873-1916). Türk musikisinin büyük efsanesi… Musiki hayatına keman ve kanunla başlamış, sonra hayatının merkezine yerleşen tanburu tanımış, tanburun bütün teknik imkanlarını zorlayarak yeni bir çığır açmış, eğlence müziğine has İstanbul kemençesini klasik musiki dünyasına sokmuş,
Somut Olmayan Kültürel Miras
Z
Kısa adı UNESCO olan Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Kurumu, 2003 yılında “Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması Sözleşmesi”ni kabul etti. Bu sözleşme 2006 yılında TBMM’de görüşüldü ve Türkiye bu sözleşmeye taraf oldu.
Osmanlı-Türk Müziği Araştırmaları
Introtema
TÜ’nün Müzik Teorisi Anabilim Dalı hocalarından Prof. Dr. Nilgün Doğrusöz’ün 2014 yılında kurduğu kısa adı OTMAG olan, İTÜ Osmanlı-Türk Müziği Araştırmaları Grubu, bazı özel arşivler üzerine tarihsel müzikolojiyi;
Geleneksel Makam Müziğinin Güncel Versiyonu: İncesaz
Introtema
Akıllarındaki, gönüllerindeki müziği yapabilmek amacıyla bir araya gelen Murat Aydemir, Derya Türkan ve Cengiz Onural tarafından 1997’de kurulan İncesaz, pop müziğin ve güncel müziğin gidişatına uymadan,
Türk Musikisini Araştırma ve Tanıtma Grubu
Introtema
Kısa adı TÜMATA olan Türk Musikisini Araştırma ve Tanıtma Grubu, ‘en az 6 bin yıllık geçmişi olan’ Türk musikisinin günümüze ulaşabilen repertuvarı, icra şekilleri, dansları, kıyafetleri ve dekorları, sosyo-kültürel ve psikolojik kaynakları ile müzik terapinin uygulama malzemeleri gibi konularda çalışıyor.
Kayıp Yegâh Mevlevi Ayini Bulundu!
Introtema
Başta Sadettin Nüzhet Ergun’un 1946’da yayınlanan antolojisi olmak üzere dinî musikiye dair kaynaklarda, uzun zamandır icra edilmediği için tamamen unutulduğu kaydedilen Derviş Abdülkerime’e ait Yegâh Mevlevi Ayin-i Şerifi,
İcranın Mecrası ve İstanbul’da Müziğin Kesişen Kimlikleri
Introtema
Suna ve İnan Kıraç Vakfı İstanbul Araştırmaları Enstitüsünün 2018 yılında başlattığı “İstanbul ve Müzik Araştırma Programı (İMAP),” çalışmalarını çokdisiplinli ve uluslararası bir konferansla taçlandırdı.
Alim Kasımov
Introtema
Almanya’nın Aşağı Saksonya eyaletinde bir şehir olan Osnabrück’te 2005 yılından beri bir müzik festivali düzenleniyor: Morgenland Festival Osnabrück. Bu festival, geleneksel, klasik, avangard, caz ve rocka kadar geniş bir yelpazede müzik kültürüne katkı sağlıyor.
Niyazi Berkes’in Kahire Hatıraları
Introtema
Başı-kapalılarla başı-kabaklar gibi, bir de alaturka müzik sevenlerle alafranga müzik sevenler ayırımı var. Bu ikinciler başı-kabaklardan da az. Bizde olduğu gibi bu iş burada da büyük bir dava. Ve kaybedilmeğe mahkum bir dava.
Cüneyd Kosal Türk Musikisi Nota Arşivi İSAM’da
Introtema
Türk müziğinin ustalarından Cüneyd Kosal’a ait nota arşivi, İstanbul 2010 Avrupa Kültür Başkenti Ajansı Klasik Türk Müziği Yönetmenliği ve İSAM Kütüphanesinin iş birliğiyle erişime açıldı. 150.000 notanın yanı sıra el yazması ve matbu nota kitaplarının yer aldığı arşivin tasnifi ve düzenlenmesi Cüneyd Kosal tarafından yapılacak.
Müzik, Tarih ve Simge
Introtema
Beethoven’in Pastoral Senfonisinin (Senfoni No: 5, Do Minör Op. 67) eşine ender rastlanır bir hikayesi var. Klasik müziğin insanı dinginleştirdiği ve sakinleştirdiği kanaati çokça dile getirilir, oysa bu senfoni yüksek bir gerilim ile dinleyeni dinçleştiren ve ayağa kaldıran bir motivasyona sahip.
Prehistorik Dönemin Müzik Taşları
Introtema
Sıradışı arkeolog Dr. Jean-Loup Ringot’un bulduğu prehistorik dönemden kalma taş müzik aletleri ile yaptığı performans sosyal medyada ilgi görüyor. Ringot’un lithophone adını verdiği çeşitli büyüklüklerdeki taşlara yine bir taş sürterek çıkardığı melodiler, bu taşların nasıl kullanıldıklarını gösteriyor.
Kanadalı Türk Halk Müziği Sanatçısı: Brenna MacCrimmon
Introtema
Kanada Ontario’dan başlayan eşine ender rastlanır bir yolculuk hikayesi var Brenna MacCrimmon’un. Toronto Üniversitesinde etnik müzikoloji dersleri alırken bağlama öğrenmeye başlaması ve Türkçe albümler dinlemesiyle hayatı değişen MacCrimmon bu durumu “Aniden duygusal bir bağ oluştu” diyerek açıklıyor.
Viyana Flarmoni Orkestrası
Z
Dünyanın en prestijli orkestralarından olan ve 1842 yılında kurulan Viyana Filarmoni Orkestrası, bütün arşivini 1 milyon dolar karşılığında dijital platforma taşımaya karar verdiğini açıkladı. Orkestra yönetimi tarafından yapılan açıklamada, aktarım için gerekli bağışın Birgit Nilsson Vakfı tarafından yapıldığı
Sorular / Müziği Neden Dinleriz?
Müzik, doğduğumuz andan itibaren hayatımızda… Annelerimiz, bizi teskin etmek amacıyla ya da sükunet içerisinde uyumamız için ninni söyler ve –ninninin bizi davet ettiği her ne ise- bütün bebekler buna uyar. Hayatımızın bu dönemlerinden itibaren müziğin teskin ve sükunet için gerekli olduğunu düşünürüz.
Sorular / Müzik Beynimizi Neden Etkiler?
MÜZİK BEYNİMİZİ Neden ETKİLER? Müzik dinlerken ezgi, makam, enstrüman sesi gibi kompleks sesler beynimizde nasıl bir işlemden geçiyor? Nörobilimcilere göre müzik dinlemeye başladığımızda beynimizin neredeyse bütün bölümleri etkilenir. İlk olarak müzik, işitsel kortekse ulaşarak burada en
Sorular / Mutsuzken Neden Hüzünlü Şarkılar Dinleriz?
Bilim insanlarına göre depresif dönemlerimizde hüzünlü şarkıları neden dinlediğimiz hususu sandığınız gibi olmayabilir. Müziğin insanların ruh hâli üzerinde güçlü bir etkisi olduğu elbette biliniyor. Mutlu ve şen şakrak hissettiğimiz bir anda dahi, dokunaklı bir şarkıya denk geldiğimizde modumuz değişebilir ve yüzümüz düşebilir;
Sorular / Anlamadığımız Halde Neden Yabancı Şarkılar Dinleriz?
Cevabı kesin olarak bilinmeyen bir etkinlik: “Neden tek kelimesini bile anlamadığımız bir dilde müzik dinleriz?” Mesela dikkat çekici bir örnek olarak, Luis Fonsi’nin “Despacito ft. Daddy Yankee” adlı İspanyolca şarkısı, YouTube kanalında 6,3 milyar izlenme ile dünyanın en çok tıklanan videosu… Acaba neden farklı dilde bir müzik dinleniyor?
Müziğin Kökeni
Banu Mustan Dönmez
Müziğin kökenine ilişkin akademik çalışmaların, Avrupa ve ABD gibi müzikolojide belirli bir yol katetmiş coğrafyalarda daha sistematik olarak ele alındığı bilinir. Ancak bu, Batı dışı coğrafyalarda müziğin ne olduğu üzerine felsefi bir tartışma ortamının olmadığını göstermez. Batı akademisinin ‘mitoloji’, ‘felsefe’, ‘bilim’, ‘din’, ‘sanat’ gibi entelektüellik
Boğaz Çalma
Zehra Yılmaz
Sanayi Devriminden sonra müziğin üretim ve tüketim araçlarının yapısı kökten değişmiş ve müziğin doğayla organik bağı giderek zayıflamıştır. Bugün dinlediğimiz bir eserde doğa temelli ögelerden çok elektronik ortamda üretilmiş tınıları duyuyoruz. Ancak hâlâ tabiatla organik bağını koruyan müzik türleri mevcut… ‘Boğaz çalma’ da bunlardan biri… Yörük müziğinde önemli bir yeri olan ‘boğaz çalma’, ait olduğu müzik kültüründeki bazı
“Nâkûr’un Sesi” ya da “Sûr’a Üfleme”
İsrafil, İslam inancında Cebrail, Mikail, Azrail ile birlikte dört büyük melekten biridir. Üç İbrahimî dine bakıldığında, Yahudilik ile İslam inancında İsrafil adlı melek ile ilgili inanç detayları birbirine benzemektedir, Hıristiyanlıkta ise İsrafil büyük melekler arasında bulunmuyor.
Şaman ve Müzik
Şükrü Burbar
Eski çağlardan itibaren müzik birtakım dinî ritüellerle iç içe olmuştur. Çin tapınaklarında müziğe çok önem verilmiş ve bu medeniyette müzik halka ilahi duyguları aşılamak için kullanılmıştır. Sümerlerde de şiirsel dinî yakarışlar, dinî şarkılara dönüşmüştür. Eski Mısır’da Tanrı Osiris’in ölümünü ve yeniden doğuşunu kutlayan törenlerde din adamlarının halkla birlikte şarkılar söyleyerek dans ettiği bilinmektedir.
Çocukların Müziği
Gebeliğin 17. haftasında kulak gelişiminin tamamlanmasıyla işitme başlar. İşitilen ilk sesler annenin ritmik kalp atışları, bağırsak sesleri ve konuşması esnasında ses tellerinin oluşturduğu titreşimdir. Annenin ses tonu ve duygusal değişimleri bebeği etkilemektedir. 24. haftadan sonra bebeğin dış ortam seslerinden de etkilendiği anlaşılmaktadır.
Tarihin En Eski Müzik Aletleri: Çalparalar - HPM Koleksiyonu
Halûk Perk
Çalparalar, birbirinin aynısı olan iki parçadan oluşurlar. Fonksiyon bakımından günümüz zilleri ile aynı özellikleri taşırlar. Birbirlerine vurularak değişik sesler çıkarması için tasarlanmışlardır. Birbirlerine vurulan yüzeylerin eğimlerinin, iç boşluklarının, alanlarının farklı şekilde imal edilmesi çok çeşitli sesler çıkarmalarını temin etmek içindir.
Notanın Kısa Tarihi
Onur Karabiber
Müziğin kağıda geçirilmesi, eski çağlardan günümüze müzisyenlerin temel sorunlarından biriydi hep. 19. yüzyılın ortalarına, yani fonograf ve benzeri ses kaydeden cihazların icadına kadar bir yazı ya da işaretleme dili dışında müziksel verilerin kayda geçirilmesi mümkün değildi.
Guido'nun Eli
Introtema
Erken ortaçağda, henüz müzik notaya alınmadan önce, melodiler iki yol ve yöntemle icra ediliyordu. Var olan bir ezgi ezberleniyor ve öyle söyleniyor, ya da doğaçlama olarak icra ediliyordu. Bu yüzden müzikle ilgili ilk belgeler metin şeklindeydi. Hemen ardından metinler üzerine simgeler ilave edilmeye başlandı.
Antik Mısır'da Müzik
Richard Dumbrill
Tunç Devrinin ilk dönemlerinden itibaren (4000 yıl önce) müzik üzerine metinler yazılan Mezopotamya’da, arkeolojik keşiflerde ortaya çıkarılan enstrüman sayısı –metinlerin aksine- yok denecek kadar azdır. Antik Mısır’a ait kazılarda ise bu alanda tek bir papirüse bile rastlanmamışken mükemmel düzeyde
Davud Peygamber ve Müzik
Davud peygamberin çobanlık yaptığı gençlik yıllarından krallık dönemine kadar müziğe büyük önem verdiğini biliyoruz.
Hititlerde Müzik
Gülgüney Masalcı Şahin
Anadolu’da uzun süre hâkimiyet sağlamış uygarlıklardan biri olan Hititler, günümüzden yaklaşık 4000 yıl önce bu topraklarda siyasi birlik kurarak egemenliklerini sürdürmüşlerdir. Hititlerin kültür birikimine dair bilgilerimiz, devlet arşivlerinden elde edilen çivi yazılı tabletler ile Hititlerle ilişkide bulunmuş çağdaşı uygarlıkların kayıtlarına ve ortaya çıkarılmış
Antik Yunan Müziği
Fisun Deniz Özden
Müzikolog Wilfrid Perrett, 1932 yılında Londra Kraliyet Müzik Derneğindeki izleyicilere ismini vermeden bir profesörün sözlerini aktardı: “Şu ana kadar kimse Antik Yunan müziğine akıl erdiremedi, erdiremeyecek de… Bu çılgınlık olur”. Oysa Antik Yunan müziği büyük ölçüde bilinmez değil artık. 16. yüzyılın sonlarında Floransa’da bulunan, antik müzik notalarını ihtiva eden birkaç partisyonun edebî kaynaklardan öğrendiğimiz melodik ve armonik eserlere
Kolofon Antik Kenti Ağırlıkları - HPM Koleksiyonu
Halûk Perk
Kolofon kenti İonya bölgesinde, İzmir’in 40 km güneyinde, bugünkü Değirmendere köyünde yer alır. Çevresi verimli topraklarla çevrili olan kent muhtemelen Pylos tarafından kurulmuştur.
Lirin Temsil Kudreti
Hulusi Özbay
Bir antik dönem sazı olan lirin nasıl olup da müziğin sembolü hâline geldiğini, hatta Osmanlı ve Cumhuriyet devirlerindeki birçok nota yayını ile tasarımında kendine nasıl yer bulabildiğini irdelemek gerekmektedir.
Çin Kaynaklarına Göre Eski Türklerin Müzik Anlayışı
Selcen Özyurt Ulutaş
Altay eteklerinde proto Türkler ile başlayan Türk kültürünün, Hun, Göktürk ve Uygur dönemleri hakkında bilgi edinmek için başvurulacak ilk kaynaklar Çin yıllıklarıdır. Kuzeylerindeki Türkleri düşmanları olarak gören Çinlilerin, Türklerin siyasi ve askerî vaziyetlerini anlattıkları bu kaynaklarda,
Uygur On İki Makamı
Alimcan İnayet
Uygur Türkçesinde ‘mukam’ şeklinde telaffuz edilen ‘makam’ terimi, müzikolojide belli düzen ve kurallar çerçevesinde sistematize edilmiş büyük hacimli musiki eserlerini ifade etmektedir. Bu bağlamda “Uygur On İki Makamı” her biri belli bir sıra ve düzene göre sistemleştirilmiş 12 makamın genel adıdır. Bu makamlar şunlardır: 1. Rak, 2. Çebbiyat, 3. Müşavirek, 4. Çarıgah, 5. Pencigah, 6. Uzhal,
Bin Yılın Yankısı: Guqin ve Seçkinler Müziği
Teng Chen, Patrick Huang
Yedi telli kanun1 olarak da bilinen guqin2 (古琴), zengin Çin tarihinin geleneksel bir çalgısıdır.3 Bu enstrüman hakkında dünyanın pek çok bölgesinden akademisyenler çalışmalar yürütmektedir. Mevcut arkeolojik bulgulara göre en eski guqin 2700-3000 yıl önceye,4 yani Chunqiu (春秋, “İlkbahar ve Sonbahar”) ve Zhanguo (戰國, “Muharip Devletler”) dönemi5 arasına aittir. Kazılarda bulunan enstrüman,
Japon Sarayının Mirası: Gagaku
Patrick Huang
Çin’in Tang Hanedanlığı döneminde (唐, 618-907) başkent Chang’an (長安)1, oldukça gelişmiş bir yerleşim alanı ve aynı zamanda kültürel alışverişin kalbi olan İpek Yolunun başlangıç noktasıydı.2 Çin’in bu dönemdeki etkin nüfuzu sebebiyle Japonya, benzer İpek Yolu mirasını3 elçiler, din adamları, seyyahlar aracılığıyla kullandı.4 Hâlen Tang Hanedanlığı
Endonezya Müziği: Gamelan ve Angklung
Esie Hanstein, Thoralf Hanstein
Gamelan kavramı bir müzik tarzını ifade ettiği gibi, bu müziği icra eden orkestra anlamına da gelmektedir. Gamelan orkestrasından bahisle basın yayın organlarında yer alan “Gong orkestrası” ifadesi ise yanlıştır. ‘Gamelan’ kelimesinin Java adasının yerel dillerinde ‘vurmak’ anlamına gelen gamel kelimesinden türetildiği ve bir Gamelan orkestrasının büyük oranda vurmalı sazlardan
İslam Edebiyatı ve Musiki
İsmail Güleç
Musiki İslam medeniyetinde ve edebiyatında derin bir nehir gibidir. Âlimler arasında musikişinas çoktur. Kindî, Farabî, İbn Sina gibi ilk dönem İslam filozoflarının ise neredeyse hepsinin musiki ile ilgili risaleleri vardır.
İhvan-ı Safa'da Müzik
Yalçın Çetinkaya
Basra’da yaşayan ve yazdıkları 52 risale ile dünyanın ilk ansiklopedistleri kabul edilen İhvan-ı Safa üyeleri (10. yüzyıl), müzik risalelerinde son derece ufuk açıcı görüşler ileri sürmüşlerdir. Bu görüşler, sahiplerinin yaşadıkları asrın bilgi ve teknolojik imkanları düşünüldüğünde sadece ufuk açıcı değil, aynı zamanda oldukça heyecan vericidir.
Baburnâme’de Musiki ve Musikişinaslar
Harun Korkmaz
Reşit Rahmetî Arat’ın Anadolu Türkçesi tercümesi ile neşrettiği Baburnâme’nin ikinci cildinde, devrin musiki hayatı ve musiki tabirleriyle ilgili bilgiler yer almakta, müzisyenler ve bestekârlarla alakalı malumat bulunabilmektedir. 1504-1520 yılları arasında cereyan eden hadiseler anlatılırken, bu sırada vuku bulan müzik olaylarından da bahsedilmekte, ayrıca musiki meclisleri tasvir edilmektedir.
Kafkas Müziği
Avrupa, Asya ve Ortadoğu’nun sınırlarında yer alan Kafkasya bölgesi, binlerce yıl boyunca zaman zaman komşu bölgelere geçiş köprüsü, zaman zaman da istilacılara karşı direniş merkezi olmuş bir bölge. Sert ve çeşitli hava şartlarının aynı anda görüldüğü ender coğrafyalardan biri. Dağ zirvelerinde ve eteklerinde çok sayıda mikro iklim, dağ ile bozkırın birleşmesiyle oluşan yarı çöllerdeki iklim, su baskını döngüleri, vadilerde yaşanan kuraklıklar gibi farklı hava şartları buradaki hayatı da şekillendirmiş görünüyor
İran Müziğinde Redif
Yaser Atar
İran klasik musikisinde, ‘ahenk’ ve ‘nağme’ oluşumuna ‘redif’ denir. Gûşe (alt bölüm) şeklinde okunan bu ahenkler, ‘destgah’ (makam) ya da ‘avaz’ın (birleşik makam) küçük bir parçasıdır. Redif; gûşelerin, destgah veya avazda belirli bir düzene göre ve birbiri ardınca sıralanmalarıyla oluşur.
Halep'te Muvaşşah Sanatı
İbrahim Müslimanî
Endülüs’te ortaya çıkan bir şiir türü olan ‘muvaşşah’, ‘simetrik gerdanlık; süslü kemer’ anlamından türemiştir ve ‘iki temel sanat unsurunu taşıyan şiir’ manasındadır. Birbirini izleyen uzun beyitler ve kısa bentlerden oluşan ve Endülüs’te 9. yüzyılın ikinci yarısında ortaya çıkan bu şiirler, çoğunlukla enstrüman eşliğinde söylenen halk şarkılarına güfte olarak yazılmıştır.1
Dengbêj Geleneği
Emîn Aslan
Hani nasıl ağzı açık bakakalırsa insan bir ozana, Tanrılardan öğrenmiştir ozan büyüleyici ezgiler söylemeyi, Durmadan söylesin, hiç kesmesin ister ölümlüler, O da sofadaki dinleyicileri işte öyle büyüler.
Ezidi Müziği
Büşra Ersoy
Ezidilik Irak’ın Laleş bölgesinden, doğduğu coğrafyadan uzakta bir hayat sürmektedir. Ezidiler, başta Almanya olmak üzere birçok Avrupa ülkesi ile Ermenistan ve Gürcistan’a dağılmışlardır. Türkiye’de Batman, Mardin, Şanlıurfa ve Diyarbakır çevresinde meskun bulunanlar ise köylerinde yaşanan terör olayları ve geçim sıkıntıları nedeni ile Avrupa ülkelerine göç etmişler ve zamanla Türkiye’deki Ezidi köyleri boşalmıştır.
Kavvali Müziğinin Modernleşmesinde Nusret Fatih Ali Han Ailesi
Cevher Sarıgül
Kavvali müziği, sufi müziğinin Hindistan altkıtasında ve Pakistan’da yaygınlık kazanmış bir türüdür. Kavvali terimi ‘söz’ anlamındaki Arapça ‘kavl’ kelimesinden türetilmiştir. ‘Kavval’ (vokal icracı), bu sözleri tekrarlayan, dinleyicilere sözlü aktarım yoluyla bilgilerini arttırmaları veya ruhi bakımdan arınmaları için aracı görevi ifa eden kişidir.Tasavvufta müzik, ruhun inanç açısından
Geleneksel Hint Müziği
Rauf Kerimov
Kökeni Hindu tapınaklarındaki Vedik ilahilerine uzanan Hint müziği, tarihin en gelişmiş melodik müzik sistemlerinden birine sahiptir ve bu niteliğini günümüze kadar koruyabilmiştir. Kutsal metinlerin yazıldığı dört Veda’dan üçüncüsü Samaveda’da kurban törenleri esnasında söylenen ilahiler, Hint müziğinin temeli sayılmaktadır.
Afrika Müzik Evreni
Hasan Niyazi Tura
Yalnız yeraltı ve yerüstü kaynaklarıyla değil, müzik ve dans kültürüyle de zengin ve cömert bir kıtadır Afrika. Bu özellikleriyle sömürgeci Batılı güçlerin doymak bilmez iştahlarının her zaman hedefinde olmuştur. Batılılar, Afrika kıtasının yalnızca ele geçirdikleri devasa doğal kaynaklarını değil, insanlık tarihinin yüzkarası köle
Cherokee Yerlileri ve Müzik
Federica Nardella
Müzik, Cherokee toplumunun hayatında önemli bir yere sahiptir. Bu toplum, müziğe; ayinlerde hazır bulunan dinleyicilere olduğu kadar ayin dışı dinleyicilere de intikal eden mühim ruhani bir güç atfeder. Müzik; eğlendirmek, iyileştirmek, tefekkür etmek, ibadet etmek, hayatı ve gelenekleri kutlamak, toplum değerlerini yüceltmek için icra edilir. Müzik ayrıca geçit törenleri için veya kur yapmak gibi tamamen kişisel olan ilişkiler açısından tezyinî bir unsur,
Endülüs Müziği
Cumhur Ersin Adıgüzel
İslam’ın doğuşunu takip eden yüzyıldan itibaren fethedilen bölgelere yerleşen Müslüman topluluklar beraberlerinde müzik kültürlerini de getirmişler ve neticede yerli halkın müzik kültürüyle bir etkileşim yaşanmıştı. İspanyol, Arap, Berberî, Yahudi, Slav ve siyahi toplulukların yaşadığı bir coğrafya olan Endülüs’ün çeşitliliği ise müzikal zenginliğe imkan vermişti. Daha önce bölgede hüküm sürmüş olan Tartesyalılar, Fenikeliler, Kartacalılar, Romalılar ve Vizigotlar da arkalarında müzikal açıdan izler bırakmışlardı.
“Endülüs’te Raks”: Flamenko
Başak Yener
Flamenko, genel olarak müzik, dans ve ritm bağlamında ele alınmış olsa da hissettirdiği hüzün bize başka şeyler anlatır. Bunda, doğduğu topraklar ve yaşanmış tarih etkilidir.
Kilise Müziği: Müzik ile İnanmak Mümkün mü?
Taceddin Kutay
Soyut bir varlık olan Tanrı ile muhatap olabilmek için tercih edilmiş bir soyutluk kategorisi olan müzik, insanlık tarihinin ilk devirlerinden beridir din ile iç içe geçmiş; özellikle ibadet ve meditasyon maksatlı kullanılmıştır. Bunda hayret edilecek bir şey yoktur ve dahası her kıtadan çeşitli kültürlerde neredeyse istisnasız olarak ibadetin müzikal
Ortaçağ Kilise Müziğinde Yaşanan Dönüşüm
Joseph Smits Van Waesberghe
Kilise müziği denildiğinde akla evvela Gregoryen liturjisi gelir. Ortaçağdan günümüze ulaşan ve asıl itibariyle Frank Krallığına ait olduğu bilinen bu liturjinin, Roma Kilisesi ve manastırlarında veya Papalığa bağlı muganni okulu Schola Cantorum’da ortaya çıktığı düşünülmektedir. 8 ve 9. yüzyıllarda ise bütün Avrupa’ya yayılmıştır.
Ortaçağın Gezgin Şarkıcıları: Trubadurlar
Enis Gümüş
Avrupa’daki gezgin şarkıcı geleneğinin başlangıcı Haçlı Seferlerine ya da bir başka ifadeyle Doğu ile Batının çeşitli yollarla karşılaşmasına rastlar. 1070-1300 yılları arasında Avrupa’nın farklı bölgelerinde görülen bu geleneğin başlangıcını da bitişini de Oksitanya’da (Güney Fransa) inceleyebiliriz.
Ortaçağ Avrupasında Enstrümantal Müzik
Donatella Melini
Enstrümantal müziğin sınırlarını tam olarak tanımlamak kolay değildir, çünkü 15. yüzyılda enstrümantal müzik, elyazmalarının odaklandığı vokal repertuvara göre farklı bir statüye sahiptir. Ancak enstrümantal veya vokal-enstrümantal müzik uygulamalarına tanıklık eden sayısız belge de söz konusudur.
Britanya Adalarının Müziği
Martin Stokes
Britanya Adaları; İngiltere, İrlanda, Man Adası, Hebrids, Shetlands, Orkneys, Manş Adaları ve yaklaşık altı bin daha küçük adadan oluşur. Siyasi olarak bu adalar şu anda Birleşik Krallık (İngiltere, İskoçya, Galler, Kuzey İrlanda) ve İrlanda Cumhuriyeti arasında taksim edilmiştir.
Çok Sesli Batı Müziğinde Klasik Dönem: Haydn, Mozart, Beethoven
Aydın Büke
Bu alışılmadık tarz, küçük süslemeler, kısaca onun çalışı, her tür küçük notayı öylesine belirgin olarak ortaya çıkarıyor ki, hem armoninin güzelliğini hem de melodinin anlaşılabilirliğini engelliyor. Bütün partiler, aynı yoğunlukta ve önemde işlenince, insan belirgin bir partiyi izlemekte zorlanıyor.
Tarih Boyu Doğa ve Müzik
Evin İlyasoğlu
Çağlar öncesinin ilk insanı önce doğadan korkmuş, sonra ona sığınmış; sonra da kuş sesini, rüzgarı, akarsuyu yansıtarak ilk ezgisel seslerini doğadan almıştır. Bu arada, kendi sesini de doğanın seslerine benzetmeye çalışmış. Örneğin, bir deniz minaresinin içinden üfleyerek sesini büyütmeyi başarmış ve bu alet,
Kastrato Farinelli
Çağlar öncesinin ilk insanı önce doğadan korkmuş, sonra ona sığınmış; sonra da kuş sesini, rüzgarı, akarsuyu yansıtarak ilk ezgisel seslerini doğadan almıştır. Bu arada, kendi sesini de doğanın seslerine benzetmeye çalışmış. Örneğin, bir deniz minaresinin içinden üfleyerek sesini büyütmeyi başarmış ve bu alet, tarihteki ilk üfleme çalgının temeli olmuş. Avladığı hayvan derilerini ağaç gövdelerine gererek ilk vurma çalgıyı yapmış. Doğadaki müziğin en önemli ögesi olan orman böylece ona çalgıların temel gereçlerini vermiş.
Batı Müziğinde Oryantalizm
Gülper Refiğ
Medeniyetin Antik Yunan’da başladığını, Roma, Rönesans ve Aydınlanma ile doruğa ulaştığını varsayan Avrupa merkezli tez, müzik tarihini de tahrif etmiştir. Değerli tarihçi/müzikolog Haluk Tarcan’ın bazı buluntular üzerinde yapılan karbon-14 testlerinden hareketle Anadolu müzik tarihini MÖ 6200’lere kadar götürmesine ve Ankara Hitit Uygarlıkları
Bonanni Gravürlerinde Türk Çalgıları
Ali Ömer Yurddaş
Filippo Bonanni 1658’de Roma’da doğdu. Cizvit papazı olduktan sonra 1681 yılında kabuk koleksiyonları için gravürlü kabuk kılavuzunu yazdı. Bu sebeple konholojinin (kabuk bilimi) kurucusu kabul edildi. 1698’de Cizvit Kolejinde Athanasius Kircher tarafından oluşturulan nadire kabinelerine küratör olarak atandı.
Klasik Türk Musikisinin Ana Sazları
NEY Farsça kamış anlamına gelen nây kelimesinden Türkçeye geçmiştir. Ney üfleyene ‘nâyî’ yahud ‘neyzen’ denir. Kamıştan imal edilen arkaik bir enstrümandır. İlk örnekleri Mezopotamya medeniyetlerinde görülür. Ney tek parçadan oluşan dokuz boğumlu bir kamıştan meydana gelir. Kamışın içi boşaltılır, biri arka kısımda olacak şekilde yedi delik yani perde açılır. Neyin son boğumlarına farklı metallerden altın, gümüş gibi bilezikler takılır. Bunlara ‘parazvane’ denir.
Ahşap İşçiliği, Geometri, Desen, Akustik: Kafes
Bağlama, tanbur, lavta, ud, gitar gibi telli sazlarda hem akustik düzen oluşturmak hem de estetik görüntü sağlamak için ‘kafes’, ‘akustik boşluk’, ‘ses deliği’, ‘gül’ gibi isimlerle anılan bir bölge bulunur. Bu enstümanlarda çam ailesi, ya da kiraz, ladin, ardıç gibi ağaçlardan yapılan göğüs kapağının orta kısmında bir delik açılır. Bu delik, oyulma boynuz, sedef, fildişi gibi maddelerden, süslenmiş bir kafesle kapatılır. El işçiliği ile oyularak yapılırlar. Kafes kısmının desenleri geometrik bir zarafet içindedir. Gövde içinden gelen titreşim, bu kafeslerin süslü boşluklarından çıkar. Kafes deseninin sık ya da seyrek oluşu sese etki eder.
Süleymaniye İşi Müzik Aletleri - HPM Koleksiyonu
Halûk Perk
Evliya Çelebi, Seyahatnâme’nin İstanbul’a ayırdığı birinci kitabında İstanbul esnafına da yer vermiş, Süleymaniye’deki dökümhaneleri de “Esnaf-ı Dökmecibaşı” başlığı altında ele almıştır. Dökümcüler (dökmeci) için şöyle demektedir:
Evliya Çelebi'nin Müzik Dünyası
Seyit Ali Kahraman
Dünyanın en büyük seyahatname yazarı Evliya Çelebi (1611-1685) İstanbul’da dünyaya gelmiş ve Mısır’da vefat etmiştir. 51 yıl boyunca gezip gördüğü yerlere ait bütün bilgileri topladığı 10 ciltlik Seyahatname’si, hem coğrafya açısından hem içerdiği konular itibariyle eşsiz bir eserdir. Şehir tarihlerinden mimarlık tarihine, coğrafi ve etnoğrafik bilgilerden yetiştirilen ürünlere, örf, âdet, geleneklerden yeme içme kültürüne kadar akla gelebilecek her konudan söz etmektedir.
II. Bayezid Darüşşifasında Hastalara ve Delilere Musiki Faslı
Evliya Çelebi, Seyahatname’sinde Edirne’yi anlatırken şöyle der: “Bayezid Han camiinin dış büyük avlusu sağında irem bağı içinde bir Darüşşifa (şifa yurdu) vardır ki dil ile tarif (edilemez) ve kalemler ile yazılamaz. Fakat denizden bir damla kabilinden bazı hususlarını yazalım.” Hekimlerden ve yapının özelliklerinden bahsettikten sonra da şunları söyler:
Musiki Öğretim ve İntikal Sistemi: Meşk
Cem Behar
Yüz yıl önce geleneksel Osmanlı/Türk musikisinin öğretimi ve aktarımı bütünüyle meşk adı verilen yöntemle yapılırdı. Hem ses veya saz öğrenimi hem de öğrencilerin eser dağarcığı edinmesi, meşk ederek olurdu. Göreceğimiz gibi, meşk etme süreci hem bütünsel bir eğitim sistemi hem de Osmanlı musiki dünyasının iç dayanışma ve tutarlılığını sağlayan bir tür harç, bu dünya içerisinde pratik olduğu kadar sembolik işlevler de yerine getiren bir yol idi.
Yenikapı Mevlevihanesinde Yetişen Büyük Bestekâr: Dede Efendi
Rauf Yekta Bey
Ondokuzuncu yüzyılda Türkler arasında yetişen musikişinasların şüphesiz en ünlüsü Dede Efendi namıyla meşhur olan Hammamîzade İsmail Dede Efendidir. 1778 senesinin 12. ayının 14. günü Şehzadebaşı civarında bir evde doğmuştur. Babası Süleyman Ağa, Manastır vilayetinin Görice Valisi Bosnalı Cezzar Ahmed Paşanın bir hayli zaman mühürdarlığında bulunmuş ise de Paşanın gaddar ve kan dökücü olmasına dayanamadığından hizmetinden istifa edip İstanbul’a gelmiş ve Şehzadebaşı’ndaki Acemoğlu hamamını satın alarak hamamcılıkla geçinmeye başlamış idi. Süleyman Ağa,
Mevlevi Müziği ve Mevlevi Ayin-i Şerifi
Harun Korkmaz
Pek çok dinin aksine İslamda müzik başlangıçta temel bir unsur olarak ön planda tutulmamış, camilerde hiç enstrüman kullanılmamıştır. Ancak günde beş defa okunan ezanın güzel sesli, musikiye yatkın bir kişi tarafından seslendirilmesi Hz. Muhammed’den beri aranagelmiştir. Kur’ân’ın okunuşuna da dikkat edilmiş, Müslümanların yaşadığı ve yayıldığı yerlerde Kur’ân okuma üslubu yerel unsurlarla harmanlanarak pek çok renge bürünmüştür.
Dervişlerin Nevbeti
Mustafa Batuhan Bozkurt, Issa Golitzen Farajajé
Kur’ân’da müminlerin “ayakta, oturarak ve yanları üzere yatarken” yani her hâlde Allah’ı zikrettikleri beyan olunmuştur.1 Bu meyanda ‘zikrullah’a mahsus bir mekan olarak İslam tarihi boyunca sayısız tekke ve zaviye inşa edilmiş, bu dergahlarda “Allah’a ulaşan yollar, yeryüzündeki ruhların sayısıncadır”2 prensibinden hareketle farklı meşrep ve mekteplere mensup dervişler, kendi hâllerince Allah’ı zikretmiş, bu zikir çeşitleri ‘pir’ adı verilen tarikat müctehidlerince usul ve erkan hâline getirilmiştir. Bu usullerin en karakteristiklerinden biri hiç şüphesiz ‘nevbe’ ayinidir.
20. Yüzyılda İstanbul'da Cami Musikisi ve Müezzinler
Haluk Dursun
Klasik musikimiz dinî ve din dışı olmak üzere iki ana bölümde incelenebilir. Dinî musiki de cami musikisi ve tekke musikisi olarak iki ayrı sahaya ayrılabilir. Cami musikisi, imamlar tarafından namaz sırasında ve sonrasında Kur’ân-ı Kerîm kıraati şeklinde icra edildiği gibi, müezzinler vasıtasıyla çeşitli vesilelerle değişik zamanlarda da tatbik edilir. Biz cami musikisi içinde yer alan Kur’ân-ı Kerîm okunması konusunu ele almayıp reisü’l-kurrâlığı ve mevlidhanlığı ayrı tutarak, sadece müezzinlerle ilgili olarak bakmaya çalışacağız.
Karagöz Musikisi
Levent Çelik
Ahmet Rasim’in anlatımına göre Karagöz oyunu, eski İstanbul hayatının ilk akla gelen eğlence unsurlarından biridir ve özellikle teravih sonrası başlayıp sahura kadar süren zaman içinde Karagöz, ramazan aylarının vazgeçilmezidir: “Topluca Meddah, Karagöze, Ortaoyununa gitmek, büyük kahvehanelerde yemişine, tatlısına, dört, altı kol iskambil, dama, satranç, tavla oynamak, seyretmek bir zevk sayıldığı gibi, Semâî Kahveleri ile şairlerin toplandığı yer olan çayhanelere devam etmek…”
Müzisyen ve Müzikolog: Gomidas Vartabed
Betül Bakırcı
Bütün bu yazdıklarım sanki bir rüya. Gomidas sanki rüya gibi geçti, o da sanki bir rüyaydı, bir masal sanki, olmuş, olmamış, bir varmış, bir yokmuş. Fakat onun notalara döktüğü ve düzenlediği halk şarkılarını her duyduğumda, o geçmiş gerçeğe dönüşüyor ve o gözümün önünde halk
Klasik Musikimizde Ermeni Bestekârlar
Hamdi Akyol
Anadolu coğrafyasının kadim milletlerinden olan Ermeniler, çalışkanlıkları, üretkenlikleri ve sanatkâr kişilikleri ile asırlar boyunca vatanları belledikleri bu toprakların temel unsurlarından olmuşlardır. Kafkas coğrafyasının haşin ikliminden, verimsiz topraklarından göç etmek zorunda kalan ve Anadolu’ya yerleşen ilk Ermeniler, kiliseler arası rekabet sebebiyle Bizans’ın asimilasyon politikasının gadrine uğramışlardır. Selçuklu Türklerinin gelişiyle birlikte kavuştukları dinî hürriyetleri, o zamandan başlayarak Türk milleti
Rum Kaynaklarında Osmanlı Türk Müziği
Rıdvan Aydınlı
Yaklaşık bin yıllık bir geçmişi olan ve nömatik bir hüviyet taşıyan Bizans notası, tarihi boyunca geçirdiği reformların sonuncusunu 19. yüzyılın ilk çeyreğinde, Yunan aydınlanmasının sembol isimlerinden olan ve ‘üç hoca’ namıyla anılan Hrisantos öncülüğündeki Grigorios ve Hurmuzios eliyle yaşamıştır. Üç hocanın hazırladığı “Yeni Metot,” 1814 yılında Patrikhane tarafından
İstanbul Rum Patrikhanesi Başmugannisi Leonidas Asteris
Stelyo Berber
Geçmişi bugüne farklı bir disiplin ve gerçeklikle taşıyan sıra dışı müzik adamı, hocamız Leonidas Asteris…
Osmanlı Yahudilerinin Müziği
Ali Ömer Yurddaş
Antik dönemden itibaren Bursa gibi şehirlerde ikamet eden Yahudiler, daha sonra kalabalık nüfuslar hâlinde başta İstanbul olmak üzere Osmanlı Devletinin çeşitli şehirlerinde yaşamışlardır. İstanbul’un fethinin ardından Osmanlı toprakları, en eski Yahudi cemaatlerinden olan Bizans Yahudilerinin (Romaniyot) yanı sıra önemli bir Karai cemaatine, Alman ve Doğu Avrupa kökenli Aşkenaziler ile İtalyan Aşkenazilerine (Franko) ev sahipliği yapmıştır. Ayrıca, 16.
Bestekâr Padişahlar
IV. Murad dönemi, âlim, şair, tarihçi, hattat ve musikişinas gibi muhtelif sahalarda yetişmiş sanat ve fikir adamları bakımından en dikkate değer dönemlerdendir. 1612’de I. Ahmed ile Mahpeyker Kösem Sultanın oğlu olarak dünyaya geldi. Henüz 11 yaşındayken tahta çıktı. 8 Şubat 1640 Perşembe günü yatsı vakti vefat etti.
I. Mahmud'un Cariyesi Dilhayat'ın Ölümsüz Eserleri
Harun Korkmaz
Osmanlı musiki tarihinin simaları arasında –pek sık olmamakla birlikte- kadın bestekârlara da rastlanmaktadır. Ancak klasik musikinin teşekkül etmeye başladığı 16-17. yüzyıllardan 18. yüzyılın sonuna kadar ismiyle, eserleriyle sayabileceğimiz kadın bestekârların sayısı iki elin parmaklarını geçmez.
Kazasker Mustafa İzzet Efendi: Bazı Bulgular ve Tespitler
Ahmed S. Boyner
Bu yazıda Kazasker hakkında bazı bulgulara ve tespitlere yer vereceğiz. Bunların daha ileri tetkikler için vesile olmasını dileriz. Acaba yeryüzünde kaç kişi, hem ekol sahibi büyük bir hattat olup aynı zamanda ney virtüözü olabilir? Bestekârlığı, şairliği ve hanendeliği de ilave etmek lazım… Ayrıca devlet adamlığını da…
Osmanlı Modernleşmesinin Müzikal Boyutu
Evren Kutlay
Osmanlı Devletinin Avrupa ile müzikal etkileşiminin erken örnekleri 16. yüzyıla kadar dayanır. 1520 yılında, Kanuni Sultan Süleyman devrinde org sanatçısı Othman Luscinius’un Sarayda bir konser verdiği bilinmektedir. Dört yıl sonra ise Venedikliler İstanbul’da bir bale düzenlemişlerdir. 16. yüzyıla dair bir başka müzikal temas, 1543 yılında, Fransa Kralı
"Mehter İlk Askerî Bandodur": Toplumsal Saplantılar ile Örülmüş Duvarlar
Mehmet Ali Sanlıkol
Kıbrıslı bir anne ve babanın oğlu olarak 70’li yılların ikinci yarısı ve 80’li yıllarda Bursa’da büyürken o yılların Türkiyesine hâkim olan bir kısım kültürel çelişkiler benim çevremde de yoğun bir biçimde mevcuttu. Annem, Kıbrıs 1960’a kadar İngiliz devlet yönetimi altında iken, İngiltere’den gelen Royal Academy of Music
Hüseyin Sadettin Arel
Haydar Sanal
Hüseyin Sadettin Arel 1880 yılında Vefa’da doğdu. İlk öğrenimine Vefa’daki Taşmektep’te başladı, Şemsülmaarif ve Numune-i Terakki mekteplerine devam etti. Babasının naib olarak İzmir’e tayin edilmesinden sonra orta öğrenimini oradaki Fransız Kolejinde tamamladı.
Musikide Prozodi
H. Sadettin Arel
Prozodi kelimesi Yunanca prosodiya sözünden geliyor. Prosodiya Yunan dilinde hecelerin vurgularına, uzunluk ve kısalıklarına riayet ederek kelimeleri düzgün okumak ilmidir. Arapçada buna ‘tecvid’ denilir.
İstiklal Marşı Resmî Bestesinin Serüveni
Hikmet Toker
Resmî törenlerde icra edilecek bir marşın eksikliğini gidermek ve o sırada millet olarak içinde bulunulan manevi durumu yansıtmak amacıyla 1921 yılında bir millî marşın telif edilmesi düşünülmüştür. Bu konuda yürütücü olarak Maarif Vekaleti tayin edilmiş, Vekalet de marşın güftesini belirlemek üzere para ödüllü bir yarışma açmıştır.
Riyaset-i Cumhur Fasıl Heyeti
Recai Bayram
RİYASET-İ CUMHUR FASIL HEYETİNİN KURULUŞU Mehterhanenin 1826’da kapatılmasından sonra yerine tesis edilen Muzıka-i Hümayun bünyesinde, Batı müziği için bir orkestra, askerî müzik için bando ve Türk musikisi icrası için bir incesaz heyeti bulunuyordu.
Darülelhan Mecmuası
Gönül Paçacı Tuncay
Fiilen daha önce kurulmuş olup resmî talimatnamesi 1917 yılı başlarında yayınlanan1 Darülelhan, müzik yaşantımızda hâlâ etkileri hissedilen bir kurumdur. Bu kurumda 100 yıldan fazla bir zaman önce kurgulanan müzik eğitiminin muhtevasına bakılacak olursa –iddialı bir ifade olarak görülebilir ama- hâlen mevcut olan müzik kurumlarından daha kapsayıcı bir bakış açısının yer aldığı fark edilir.
İstanbul Müziği
Ersu Pekin
Bizim kuşak “İstanbul müziği” sözünü ilk kez Niyazi Sayın’dan duydu galiba. O da Mesud Cemil’den işittiğini söylüyor. Mesud Cemil Bey, babası hakkında yazdığı Tanburî Cemil’in Hayatı başlıklı kitabında uzun bir yer ayırdığı, Cemil’in hamisi Ferik Yanyalı Mustafa Paşa’nın oğlu, Cemil’in gençlik arkadaşı ve hayranı Mahmut Demirhan’dan aldığı bir mektupta söz eder bundan:
İstanbul Kemençesi ve Tanburi Cemil Bey
Derya Türkan
Farsçada yay anlamına gelen ‘keman’ kelimesinden türemiş ‘kemençe,’ Anadolu’da bize Orta Asya’dan miras rebap ve kabak kemane gibi enstrümanlara da verilen genel bir isimdir. Ayrıca Karadeniz bölgesinde icra edilen Karadeniz kemençesi (Pontus kemençesi), horon gibi bölgesel oyunların müziklerine eşlik eder. Özellikle Pontuslu Rumların icra ettikleri bir saz olan Karadeniz kemençesi, mübadele sonrası Yunanistan’a giden Rumlar tarafından hâlâ oyunlarda icra edilir.
Türk Tangoları
Nesibe Özgül Turgay
Arjantin’in en popüler ve karakteristik kent dansı ve ulusçu sembolü olan tango, 19. yüzyıl sonlarında Buenos Aires varoşlarında şekillenmiş, iki veya dört zamanla ölçülebilen bir salon dansı ve müziğidir. Bir dönem yasaklanan bu tür, I. Dünya Savaşından sonra Avrupa’da benimsenerek bütün dünyaya yayılmıştır.
Temassız Müzik: Theremin
Theremin, diğer müzik aletlerinden farklı olarak, temas gerektirmeden müzik üretilebilen bir enstrüman. İlk elektronik müzik aletlerinden biri olarak kabul edilen thereminin mucidi Rus profesör Leon Theremin’dir. 1917’de “Theremin” veya “Aetherophone” adıyla imal edilen ve sinyal işleme (heterodyning) tekniğini kullanan alet, icadından bu yana birçok fizikçinin ve müzisyenin ilgisini çekmiştir. Zdergisi, Zeytinburnu’na kimlik kazandıran değerlerden yola çıkan ve bu değerlerin kültürümüzde ve insanlık kültüründe tuttuğu yeri farklı yönleriyle işleyen bir kitap-dergi niteliği taşıyor.
Çağına "Yeni"yi Sunmuş Bir Ud Virtüözü: Şerif Muhiddin Targan
Bilen Işıktaş
Targan, gelenekselle modernin bir bileşimiydi, yeni bir aydın tipolojisini temsil ediyordu. Bu durum Osmanlı modernleşmesinin özgün noktalarından biriydi.
Bir Popüler Kültür Kahramanı: Cemal Reşit Rey
Evin İlyasoğlu
Ünlü bestecimiz Cemal Reşit Rey Türk müziğine sunduğu çağdaş boyutun yanı sıra, orkestra şefliği, operetleri, marşları, öğretmenliği, radyo programcılığı ve müzik kurumları kuruculuğuyla dünya müzik kültürünün bir temsilcisi ve 19. yüzyılı 20. yüzyıla, Osmanlı’yı Cumhuriyet’e, Doğu kültürünü Batı kültürüne bağlayan bir simge şahsiyettir.
Yahya Kemal'in Musikimiz Hakkındaki Görüşleri
Sermet Sami Uysal
Yahya Kemal’in musikimize karşı duyduğu derin bağlılık acaba ne zaman başlamıştı? Sohbetimizde ilkin bu hususu öğrenmek istedim. Şair şöyle dedi:
Ses Musikimiz
Münir Nurettin Selçuk
Pek küçük bir yaşta musiki öğrenmeye başladığım sıralarda, hocalarımdan işitip her zaman hatırladığım mühim sözlerden bir tanesi de “Türk musikisi hanende musikisidir. Bunu da ehlinden ve bir ‘fem-i muhsin’den öğrenmek gerektir.” sözü olmuştur.
Arap Müziğinin Kültür İkonu: Ümmü Gülsüm
Namık Sinan Turan
Modern Orta Doğu üzerine yazılan eserlerde, siyasi tarih ve sosyo-ekonomik gelişmelerin yanında görmezden gelinemeyen bir isimdir Ümmü Gülsüm. Bütün zamanların en büyük şarkıcılarından biri olmasının yanı sıra Arap halkları için unutulmaz bir portreye dönüşmesinin sebebi, emperyal ve kolonyal rejimlerin yapay sınırlar içinde tasarladığı Arap dünyasını,
Müziğin Altın Gırtlağı: Alâeddin Yavaşca
Sinan Sipahi
Tetkikler* neticesinde ‘altın gırtlak’ olarak nitelendirilen Alâeddin Yavaşca’nın icracılığına bakıldığında repertuvarının genişliği-eser seçimi ve sıralaması, klasik eserleri geleneksel icra üslubuna riayet ederek icra etmesi, nüans, yorum, gider, vurgu, tını, nefes tekniği, telaffuz, notalarda olmayan süslemeler,
Fatih Operası
Yalçın Tura
Turan Oflazoğlu, 1981 yılında temsil edilen “Bizans Düştü” adlı üç perdelik oyununu sonradan ele almış, kısaltarak iki perdelik bir libretto hâline getirmiş ve başka librettolarıyla birlikde, “Fatih” adıyla yayınlanan kitabına koymuşdu. İmzalayarak bana verdiği nüshanın ilk sayfasına da: “Haydi bakalım, bestele artık” yazmışdı.
Yerel Müzik Geleneklerimiz
Emre Dağtaşoğlu
Ülkemizin hem coğrafi konumu hem de tarihsel ve kültürel birikimi sebebiyle birbirine çok yakın ilçe ve köylerde bile farklı müzik geleneklerinin temayüz ettiği görülmektedir. Örneğin bölgelerin ve illerin ötesinde, Arguvan, Eğin ve Keskin gibi ilçelerin kendilerine has müzik gelenekleri vardır.
Trakya'yı Müziklerle Gezmek
Belma Oğul
Trakya gezintimin başında, daha İstanbul’da iken Zeytinburnu bana 1970’li ve 1980’li yıllarda izlemeye doyamadığım efsanevi İhsan Mermerci Lisesi’nin Üsküp halk oyunları ekibini hatırlattı.
Yürek Yangını Ağıtlar
Nihan Tahtaişleyen
Ölüm Allah’ın emri, ayrılık olmasaydı… Öyle bir deyiş ki bu, ağıtla ilgili aylar sürecek literatür taramasının neticesini birkaç kelimeyle anlatır.
İrfan Türküleri
Ender Doğan
Anadolu, etimolojik kökeni itibarı ile ‘güneşin doğduğu yer’ anlamına gelen ‘Anatolia’ kelimesine dayanır. Anadolu’ya ‘güneşin yükseldiği yer’ de denmiştir. Anadolu dediğimiz zaman, sınırları aşan bir anlam haritası karşımıza çıkıyor. İrfan coğrafyamız açısından bakacak olursak
Müziğin Ârifleri Abdallar
Cenk Güray
Abdallar, Orta Asya’da toprakla göğün, geçmişle geleceğin, akılla gönlün, sözle müziğin birlikte varettiği hazineyi tek bir incisini düşürmeden Anadolu’ya taşımış, burada vücut bulan hakikat medeniyetinin nefesi olmuş, soluduğumuz havayı zenginleştirmiştir.
İki Gönül Eri: Âşık Ruhsatî ve Âşık Sümmanî
Mehmet Özbek
İnsanın ya da toplumun dış dünyadan edindiği bilgiler ışığında, olaylar arasında bağlantılar kurarak bir senteze varma çabasıdır düşünmek… Âşık Ruhsatî de öyle diyor. ‘Hele düşün’ derken ‘dikkatini ve düşünceni dünya gerçekleri üzerine yoğunlaştır, şöyle bir hayal et, gözünün önüne getir, kimler geldi, kimler geçti bu dünyadan’ demek istiyor. Düşünmek insanı, batıldan, hakka götürür.
Kolcu, Ayıngacı, Kaçakçı Türkü ve Ağıtları
Okan Murat Öztürk
Metinleri ve ortaya çıkışları itibarıyla, zaman zaman ‘sosyal tarih’ alanına önemli ölçüde veri sağlayabilen ‘halk şarkıları,’ çeşitli yönleriyle, bağlantılı oldukları insan toplulukları açısından dikkate değer sosyolojik boyutlar da taşır.
Eşkıya Türküleri
Hamdi Akyol
Bugün yaşadığımız sınırlar, üç kıtaya yayılmış bir coğrafyadan elimize kalan miras… Önce Roma, ardından Selçuklu ve nihayetinde Osmanlı hakimiyetinde, çok dilli, çok dinli, çok kültürlü bir coğrafya; bunun sonucunda da hayatın bütün yönlerine ve renklerine sirayet etmiş bir topluluk karşımıza çıkıyor.
Sansür Mağduru Türküler
Hamdi Akyol
Orta Asya’nın çorak ve soğuk ikliminden Anadolu’nun kültürel açıdan zengin ve ılıman iklimine geçişle birlikte Türklerin ezgi dünyası da gelişmiş ve zenginleşmiştir. Aradaki farkı anlamak bakımından halihazırdaki Orta Asya ile Anadolu
Arabesk Müzikte Bir Fenomen: Müslüm Gürses
Yiğit Sarıgül
Şehir kültürünün ürünü olan arabesk müzik, sanayileşmeyle birlikte yayılmış, önceleri dolmuşlarda ve şehirlerarası otobüslerde, ardından da gecekondularda yoğun olarak dinlenir olmuş, böylece
Dünya Müziği
Koray Değirmenci
Dünya müziği terimi ilk olarak 1960’ların başında akademide etnomüzikolojiye alternatif bir terim olarak kullanılmaya başlamıştır. Terimin kullanımı o dönemde müziğin Batı Avrupa müziği ile özdeşleştirilmesine karşı, bir politik duruşu temsil etmekteydi.
Otantik Çalgılar
Dünyanın her yerinde, inanışları, gelenekleri, yaşayışları ne olursa olsun insanlar müzik üretiyorlar, müzik dinliyorlar. Fakat elbette kendilerine uygun biçimlerde… Öyle ki, dünyanın bir yerinden başka bir yerine bakan kişinin son derece şaşırtıcı bulabileceği
Değerler Sistemi Açısından Müzik
Sadettin Ökten
Birbirinden farklı iki müzik sistemi olan Doğu müziği ve Batı müziğinin eş zamanlı bir biçimde hayatımızda oluşu, ister istemez kimimizi Doğu ve Batı müzikleri arasında bir mukayese yapmaya itmektedir. Böyle bir mukayeseyi iyi-kötü skalası
Müzikte Evrensellik
Güneş Ayas
Tanburi Cemil Beye göre musiki ‘lisanulllah’tı, yani Tanrı’nın dili… Konuşan Tanrı ise muhatap elbette ki bütün insanlık olmalıydı. Bu romantik görüşü benimseyen müzikseverler, tıpkı Cemil Bey gibi hakiki müziğin evrensel bir dil olduğunu ve bütün insanlığa hitap ettiğini düşündüler.
Ömer Beyoğlu: "Kimliğin Sınırlarını Sanat Çizer"
Ömer Beyoğlu, “Dünya Müzik Gelenekleri” ve “Etno Ritim” başlıklarıyla yayınlanan müzik tarihi belgesellerinin yönetmeni ve metin yazarı. Yıllardır doğudan batıya dünyayı dolaşarak bir tür kültür arkeolojisi kazısı yapan yönetmen, müzik, şiir ve sanatı toplumsal kodların gizlendiği yer olarak görüyor.
Caz Müziği: Kısa Bir Bakış
Hasan Niyazi Tura
Caz (jazz) bir müzik türünü değil, birçok müzik türünden oluşan geniş bir aileyi ifade eder. Ailenin üyeleri ortak özellikler taşısa da hiçbiri tek başına cazı temsil etmez. Türün gelmiş geçmiş en ünlü sanatçılarından Duke Ellington (1899-1974) cazı,
Rock Müzik Tarihi
Sevan Amiroğlu
20. yüzyılda müzikte büyük ve köklü değişimler gerçekleşmiştir. Sesin kaydedilmesi ve geniş kitlelere arz edilebilmesi bu değişimlerin en önemlilerinden biridir. Unutmamak gerekir ki başlangıcından itibarenZdergisi, Zeytinburnu’na kimlik kazandıran değerlerden yola çıkan ve bu değerlerin kültürümüzde
New York'tan Türkiye'ye Rap
Fatih Bayrakçıl
En popüler müzik platformlarından biri olan Spotify’da, Türkiye’de 2019’da en çok ne dinlenmiş diye baktığımızda, listede başta yer alan beş sanatçının ilk üçünün rapçi olduğunu görüyoruz. Bu istatistik sanırım kimseyi şaşırtmamıştır.
Kore Pop Müziği: K-Pop
Azra Nihan Eke
Son yıllarda çığ gibi büyüyerek dünyayı etkisi altına alan ve hayran kitlelerini ardından sürükleyen K-Pop, yeni bir güne enerjik başlayabilmek için radyo, youtube trend klipleri, televizyon müzik programları veya sanal müzik playlistlerinde sunulan
Tekno Müzik
Berkcan Keskin
House’un ortaya çıkışındaki önemli isimlerden biri olan Frankie Knuckles; Larry Levan gibi liste başı, popüler parçalar çalmak yerine underground alanlarda dolaşan bir DJdi. 1977’de Chicago’daki Warehouse’un açılış gecesine davet edilmişti.
Modern Amerika'nın Kalbi Açık Mikrofon Gecesi
Abdullah Collins
Açık Mikrofon Geceleri, kahvehanelerde, konser salonlarında, barlarda, kafelerde veya okullarda, sıradan insanların yaratıcı çalışmalarını 5-15 dakikalık süre içinde sunmak amacıyla sahne aldığı etkinliklerdir. Genelde 5 ila 15 arasında farklı solist veya grup,
Müzik Terapisi
Bazı ruhi ve fiziki rahatsızlıklarda müziğin iyileştirici etkisinden faydalanmak eski bir tıbbi uygulamadır. Müzik terapisinin hastalığın iyileşmesinde veya hastalıkla başa çıkmadaki katkısı konusunda birçok yeni araştırma vardır.
Ses Kaydının Macerası
Gökhan Altınbaş
İnsanın kendini görme ve duyma isteği antik çağlardan beri Narkissos ve Ekho gibi bir çok mite konu olmuştur. Eflatun’un suyla çalışan, saat başlarında ezgi çaldığı söylenen mekanik çalgısından, keşiş Albertus Magnus’un insan sesi çıkaran makinesine kadar türlü
İletilen, Taşınan ve Saklanan Bir Ses Uğruna İcatlar
Muhammed Nur Anbarlı
Ondokuzuncu yüzyıl sesin iletimi, aktarımı ve kaydı ile ilgili teknolojik gelişmelerin birbirini tetikleyerek ardı ardına ortaya çıkmasına sahne olmuştur. Önce ses titreşimlerinin iletimiyle birlikte telgraf, arkasından sesin aktarımının mümkün olmasıyla telefon,
Türkiye'nin İlk Plak Fabrikaları
Gökhan Akçura
Eskiden taş plaklar vardı. Bakalitten yapılırlardı. Ağırdılar, hantaldılar, ama insanlar ilk şarkıları evlerindeki gramofonlardan bu plakları çalarak dinlerdi. 78 devirli plaklardı bunlar. Bir tarafı üç dakikalık bir şarkı alırdı. İki tarafı vardı,
Müzik Kayıt Endüstrisi
İsmail Sınır
Endüstriyel bir üretim alanı olarak müzik, kişinin bireysel duygu ve düşüncelerinin dışavurumu olmanın yanında, bu duygu ve düşüncelerin maddi bir kaynağa ya da maddi bir kazanıma dönüştürülmesini de hedefler.
Müziğin Matematiği
Serap Ekizler Sönmez
Matematikçiler de sanatçılar gibi davranır ve düşünürler. Ancak günümüzde matematik dünyası ile sanat dünyası birbirinden ayrılmıştır. Yapmamız gereken, bir yolunu bulup matematik dünyasını sanat dünyası içine yerleştirmektir.
Nöro-Sanat: Müziği Görmek
Muhammed Nur Anbarlı
Nazım Hikmet, “Saman Sarısı” başlıklı şiirinde yakın arkadaşı ressam Abidin Dino’ya “sen mutluluğun resmini yapabilir misin Abidin” diye sormuştu.
Müzik Müzeleri
Fütüristik MoPop müzesi, Space Needle ve Pike Place Market dışında, Seattle’ın en çok ziyaret edilen yerlerinden biridir. Frank Gehry’nin eşsiz kavisli tasarımı olan 140.000 metrekarelik müze,
Müzik Literatürü
Osmanlı Sarayında padişahların hasbahçede geçirdikleri hoş vakitleri ve bu âdetin İslam öncesi İran İmparatorluğundan Emevi, Abbasi ve Timurlu saraylarına uzanan köklü geleneğini, o dönemlerde yazılmış değerli kaynaklardan derleyerek sunan bir çalışmadır.
Highlights
Z
The Origin of Music BANU MUSTAN DÖNMEZ The concept of the origin of music involves many questions, problems, and answers, such as the etymology and definition of the word ‘music,’ what are musical elements, the birth of music,